Ο Όλεγκ Γκορντιέφσκι: Ο Διπλός Κατάσκοπος που Άλλαξε την Πορεία του Ψυχρού Πολέμου
Στις 2 Αυγούστου 1985, μια θερμή καλοκαιρινή ημέρα, ο Όλτντριτς Έιμς βγήκε από την κλιματιζόμενη αίθουσα του γραφείου του, νιώθοντας ήδη τη δυσφορία της ζέστης. Ως στέλεχος της CIA, είχε αναλάβει την αποστολή να αποκαλύψει Σοβιετικούς κατασκόπους που δρούσαν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ανυπομονησία του για την άφιξη στην αεροπορική βάση Άντριους ενός μεταγωγικού αεροσκάφους από την Ιταλία, που μετέφερε τον στρατηγό της KGB, Βιτάλι Γιουρτσένκο, ήταν έντονη. Μόλις την προηγούμενη ημέρα, ο Γιουρτσένκο είχε αυτομολήσει στην Αμερικανική Πρεσβεία στη Ρώμη.
Η CIA πανηγύριζε για το μεγάλο «ψάρι» που είχε αλιεύσει αναπάντεχα, καθώς ο Γιουρτσένκο κατείχε υψηλόβαθμη θέση στη Διεύθυνση Κ της KGB, υπεύθυνης για την ανίχνευση ύποπτων στελεχών της υπηρεσίας. Αγνοώντας ότι ο Έιμς είχε στρατολογηθεί από τους Ρώσους, ο Γιουρτσένκο ερωτήθηκε αν γνώριζε «συναδέλφους» του που είχαν διεισδύσει στη CIA.
Αποκάλυψε δύο ονόματα, μεταξύ των οποίων και το Όλεγκ Γκορντιέφσκι, ο οποίος είχε ανακληθεί στη Μόσχα υπό την υποψία της προδοσίας. Ωστόσο, ο Έιμς παρέμεινε ανέγγιχτος από την αποκάλυψη αυτή, καθώς είχε ήδη προδώσει τον Γκορντιέφσκι. Ο Γκορντιέφσκι, ως υψηλόβαθμο στέλεχος της KGB που εργάστηκε ως διπλός κατάσκοπος για έντεκα ολόκληρα χρόνια, είχε φυγαδευτεί από τη Ρωσία.
Η βρετανική MI6, η οποία τον στρατολόγησε το 1974, οργανώσε μια μυστική επιχείρηση για να τον σώσει από βέβαιο θάνατο. Η συγκλονιστική του ιστορία αναπτύσσεται με λεπτομέρειες στο αναγνωρίσιμο έργο του Μπεν Μακιντάϊαρ, «Ο κατάσκοπος και ο προδότης», που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις «Κλειδάριθμος».
Η Δανία και τα Πολύτιμα Μυστικά
Ο Γκορντιέφσκι ήταν ένας ανοιχτός άνθρωπος, επηρεασμένος από αμφιλεγόμενες πηγές όπως η ποίηση του Σολζενίτσιν και η κλασική μουσική. Επιδιώκοντας να δραπετεύσει από τη μιζέρια της Ρωσίας, εστιάστηκε στην εκμάθηση ξένων γλωσσών και τελικά μετατέθηκε στην Κοπεγχάγη. Εκείνη τη περίοδο, ο Ρίτσαρντ Μπρόμχεντ, έμπειρος αξιωματικός της MI6, συνάντησε τον νεαρό αξιωματούχο σε κοινωνική εκδήλωση πρεσβειών, προκειμένου να τον στρατολογήσει.
Μετά από επανειλημμένες συναντήσεις, η καθοριστική ραντεβού πραγματοποιήθηκε στις 1 Οκτωβρίου 1974 στο ξενοδοχείο SAS. Ο Μπρόμχεντ ενημέρωσε τον Γκορντιέφσκι ότι η MI6 γνώριζε τη θέση του στην KGB και του ζήτησε να συναντώνται σε ασφαλή τοποθεσία στο μέλλον. Ο Γκορντιέφσκι αποδείχτηκε πολύτιμος πληροφοριοδότης για τα επόμενα έντεκα χρόνια, προσφέροντας στους Άγγλους κρίσιμες λεπτομέρειες.
Αρχικά, οι Βρετανοί ήταν επιφυλακτικοί για τη στρατολόγησή του, όμως σύντομα αναγνώρισαν την αξία και τη σταθερότητά του. Ο Γκορντιέφσκι δεν επιζητούσε χρήματα για τις πληροφορίες που παρείχε, δηλώνοντας ότι οι πολιτικές του πεποιθήσεις τον ώθησαν να δράσει. Αφού ο Μπρόμχεντ αποχώρησε, ο Φίλιπ Χόκινς ανέλαβε τον Γκορντιέφσκι, ζητώντας του μια ανάλυση της δομής της Σοβιετικής Μυστικής Υπηρεσίας, την οποία περιέγραψε με εντυπωσιακή λεπτομέρεια.
Κωδικό Όνομα: «Ηλιαχτίδα»
Η αποκαλούμενη «Ηλιαχτίδα» άρχισε να παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για πρακτόρες στη Νορβηγία και άλλες σκανδιναβικές χώρες, ταυτόχρονα φωτογραφίζοντας εγγραφές που καταφθάναν από τη Μόσχα στην Κοπεγχάγη. Η επιτυχία αυτής της διείσδυσης στην KGB άλλαξε ριζικά τη στρατηγική των βρετανικών και αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών. Η MI6 αγωνιώδησε να διατηρήσει την ταυτότητά του κρυφή, με μόνο μερικούς ανθρώπους να γνωρίζουν ποιος ήταν πραγματικά ο «Ηλιαχτίδας» κατά την διάρκεια της δράσης του.
Τα χρόνια αυτά χαρακτηρίστηκαν από προσωπικές αναταράξεις για τον Γκορντιέφσκι, ο οποίος χώρισε από τη γυναίκα του Γελένα και ερωτεύτηκε τη νεαρή Λέιλα Αλίεβα, ρισκάροντας τη σταδιοδρομία του. Μετά τη μεταφορά του πίσω στη Ρωσία, εκφράζοντας ανησυχία για την καριέρα του, το σχέδιο φυγάδευσης του άρχισε να αρθρώνεται. Η MI6 του παρείχε ένα σχέδιο διαφυγής κρυμμένο σε μια συλλογή σονέτων του Σέξπιρ, στο οποίο επισημάνθηκε ο τρόπος διαφυγής σε περίπτωση που χρειαζόταν.
Η Τολμηρή Δραπέτευση
Η επιχείρηση φυγάδευσης πραγματοποιήθηκε στις 19 Μαΐου 1985, από την KGB, προσπαθώντας να τον πιάσουν. Ο Γκορντιέφσκι κατάφερε να ξεφύγει και, χρησιμοποιώντας δύο αυτοκίνητα, πέρασε τα συνοριακά φυλάκια της Φινλανδίας και Νορβηγίας για να φτάσει στο Λονδίνο.
Δυστυχώς, η οικογένειά του κρατήθηκε από τη Σοβιετική Ένωση ως αντίποινα, ενώ ο ίδιος παρέμεινε προστατευμένος και ελεγχόμενος από Βρετανούς πράκτορες. Μετά τη δραπέτευση του, ο Γκορντιέφσκι οδήγησε μια ζωή μακριά από το προσκήνιο, αλλά πάντα υπό την απειλή περαιτέρω κινδύνου.
Οι πληροφορίες που έδωσε στους Βρετανούς κατά τη διάρκεια της συνεργασίας του συνέβαλαν αποφασιστικά στην αναστάτωση της KGB και των στρατηγικών της σχεδίων. Με την πάροδο των χρόνων, ο Γκορντιέφσκι παρέμεινε περιβόητος για την τολμηρότητά του και ως η τελευταία φωνή των μυστικών της KGB στον <<Ψυχρό Πόλεμο>>.